Aarzel niet en contacteer ons.
Op 1 september 2026 is het nieuwe Belgische Strafwetboek in werking getreden. Daarmee verdwijnt het Strafwetboek van 1867, dat na meer dan anderhalve eeuw was uitgegroeid tot een lappendeken van bijgewerkte artikelen. De hervorming is de grootste in het Belgische strafrecht sinds de onafhankelijkheid.
De datum lag oorspronkelijk op 8 april 2026, maar de wetgever stelde de inwerkingtreding uit tot 1 september 2026. De magistratuur en de balies vroegen meer tijd om zich voor te bereiden, en een aantal aansluitende regelingen was nog niet rond.
Hieronder zetten we de belangrijkste wijzigingen op een rij.
Het oude wetboek was door decennia van losse wetswijzigingen onoverzichtelijk geworden. Straffen voor vergelijkbare feiten liepen sterk uiteen en de rechtspraktijk had een reeks omwegen ontwikkeld om daar rond te werken.
Het nieuwe wetboek vertrekt van drie uitgangspunten: nauwkeurigheid, eenvoud en samenhang. Het bestaat uit twee boeken. Boek I bevat het algemene strafrecht, met onder meer de regels over daderschap, deelneming, straffen en verjaring. Boek II omschrijft de misdrijven zelf, gegroepeerd in acht categorieën.
De klassieke driedeling misdaad, wanbedrijf en overtreding verdwijnt. In de plaats komt een schaal van acht strafniveaus. Elk misdrijf in Boek II krijgt een niveau toegewezen, en dat niveau bepaalt welke straf de rechter kan opleggen.
De niveaus 1 tot 6 komen overeen met correctionele straffen, de niveaus 7 en 8 met criminele straffen. Voor rechtspersonen bestaat een eigen schaal.
Die logica maakt op voorhand veel duidelijker welke straf op een bepaald feit staat. Ook de verjaringstermijnen zijn voortaan aan het strafniveau gekoppeld, in plaats van aan de oude categorieën.
Een van de meest ingrijpende wijzigingen is de afschaffing van de correctionalisering. In het oude systeem konden verzachtende omstandigheden een misdaad automatisch herleiden tot een wanbedrijf, waardoor de zaak niet voor het hof van assisen maar voor de correctionele rechtbank kwam. Dat mechanisme was in de praktijk de regel geworden in plaats van de uitzondering.
Verzachtende omstandigheden verdwijnen niet, maar ze veranderen de kwalificatie van het misdrijf niet langer. De rechter houdt er wel rekening mee bij het bepalen van de straf zelf. Concreet kunnen verzachtende omstandigheden dus nog altijd tot een lagere straf leiden binnen de schaal van de strafniveaus, alleen verschuift het misdrijf zelf niet meer naar een lichtere categorie.
Het nieuwe wetboek schrijft uitdrukkelijk voor dat een gevangenisstraf pas aan bod komt wanneer de doelstellingen van de bestraffing niet met een andere straf bereikt kunnen worden. Vooral op niveau 2 moet de rechter dus eerst kijken naar een geldboete, werkstraf, probatiestraf of elektronisch toezicht.
Daarnaast komen er nieuwe instrumenten bij, zoals de behandeling onder vrijheidsberoving en de verlengde opvolging, waarbij een veroordeelde ook na zijn straf onder voorwaarden opgevolgd blijft. De geldboete kan bovendien afgestemd worden op het vermogensvoordeel dat met het misdrijf werd behaald.
Aarzel niet en contacteer ons.
Boek II bevat een aantal nieuwe strafbaarstellingen, waaronder ecocide, het aanzetten tot zelfdoding en het verbergen of vernietigen van bewijsmateriaal. Ook haatmotieven kregen een duidelijker plaats, als verzwarend bestanddeel of als verzwarende factor, naast bepalingen over discriminatie, seksisme en conversiepraktijken.
Andere misdrijven verdwijnen als aparte figuur. Kindermoord gaat op in de doding binnen het gezin, en vergiftiging wordt beoordeeld als moord of doodslag.
Let wel: niet alles staat in het Strafwetboek. Verkeer, drugs en wapens blijven grotendeels geregeld in aparte wetten, met hun eigen strafmaten.
Niet zomaar. Het legaliteitsbeginsel verbiedt dat een nieuwe of zwaardere strafbaarstelling met terugwerkende kracht wordt toegepast op feiten van vóór 1 september 2026.
Omgekeerd geldt wel de mildere wet: is een feit niet langer strafbaar of staat er voortaan een lichtere straf op, dan komt de beklaagde die regel ten goede, ook in lopende dossiers. Voor feiten van de voorbije jaren betekent dat een vergelijking van oude en nieuwe wet, dossier per dossier. In de praktijk zullen beide wetboeken daarom nog jaren naast elkaar bestaan.
Loopt er een strafonderzoek tegen u, kreeg u een dagvaarding, of bent u benadeeld door een misdrijf en wil u zich burgerlijke partij stellen? Dan is het de moeite waard om na te gaan onder welk wetboek uw feiten vallen en welke van de twee voor u het gunstigst is.
Ons kantoor volgt de hervorming van nabij en staat u bij in strafzaken, zowel als beklaagde als als slachtoffer. Neem gerust contact op voor een afspraak.
De acht strafniveaus vervangen de oude indeling in misdaad, wanbedrijf en overtreding. Elk misdrijf in Boek II krijgt een niveau toegewezen, en dat niveau bepaalt welke straf de rechter kan opleggen. Niveau 1 gaat niet verder dan een geldboete, werkstraf of probatiestraf, terwijl niveau 8 staat voor levenslange opsluiting. De niveaus 1 tot 6 gelden als correctionele straffen, de niveaus 7 en 8 als criminele straffen.
Verzachtende omstandigheden kunnen een misdrijf niet langer automatisch naar een lichtere categorie verschuiven. De kwalificatie en het strafniveau blijven dus overeind, en daarmee ook de rechtbank die bevoegd is om de zaak te behandelen. Welke gevolgen dat concreet heeft, hangt af van de tenlastelegging in uw dossier.
Nee. Verzachtende omstandigheden blijven bestaan en de rechter houdt er rekening mee bij het bepalen van de straf zelf. Ze kunnen dus nog altijd tot een lagere straf leiden binnen de schaal van de strafniveaus. Alleen verandert de kwalificatie van het misdrijf er niet meer door.
Het nieuwe wetboek schrijft uitdrukkelijk voor dat een gevangenisstraf pas aan bod komt wanneer de doelstellingen van de bestraffing niet met een andere straf bereikt kunnen worden. Vooral op niveau 2 moet de rechter dus eerst nagaan of een geldboete, werkstraf, probatiestraf of elektronisch toezicht volstaat.
Grotendeels niet. Die materies blijven geregeld in aparte wetten, met hun eigen strafmaten. Het nieuwe Strafwetboek bevat dus niet alle strafbepalingen die op uw dossier van toepassing kunnen zijn.
Niet zomaar. Een nieuwe of zwaardere strafbaarstelling kan niet met terugwerkende kracht worden toegepast. Is een feit niet langer strafbaar of staat er voortaan een lichtere straf op, dan komt die mildere wet de beklaagde wel ten goede, ook in lopende dossiers. Voor oudere feiten is dus een vergelijking van beide wetboeken nodig, dossier per dossier.